door: Marc Hoeben | 16 april 2015

 

Het wachten is op het rapport over de Amsterdam ArenA in juni. Maar, zo verwacht hoogleraar transitiekunde Jan Rotmans van de Erasmus Universiteit uit Rotterdam, dan zal toch blijken dat het voetbalstadion inmiddels bijna energieneutraal is en hard op weg is duurzame doelstellingen te realiseren.

 

XL14RotmansArena-1Rotmans' motto ‘We leven niet in een tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperk’ verdient zeker enige uitleg. “We treden een nieuw tijdperk binnen,” vertelt de hoogleraar. “Alles wat vanzelfsprekend leek, komt in het volgende tijdperk ter discussie te staan. Hoe wij denken, hoe wij geld verdienen; dat gaat allemaal veranderen.”

 

Alles aan verandering onderhevig
Veel van de ordening van onze huidige samenleving stamt nog uit de negentiende eeuw, volgens Rotmans. “Maar de rol van de overheid, van de burger, van vakbonden, van brancheorganisaties en van noem maar op is nu aan verandering onderhevig. Het gaat verschuiven van verticaal naar horizontaal en decentraal en tegelijk zal zich een machtswisseling voordoen richting een klasse van goed opgeleide mensen die gebruik weten te maken van de kenniseconomie.”

 

Van de grotere processen in de samenleving naar een energieneutraal en duurzamer voetbalstadion is voor Rotmans een kleine stap. “Vanuit hun maatschappelijke functie moeten voetbalclubs steeds meer waarden toevoegen en onder andere een bijdrage leveren aan een duurzamere samenleving en economie. De club moet een voorbeeld zijn voor de supporters en dan gaat het dus ook om zaken als energieneutraliteit en duurzaamheid.”

 

Weddenschap met ArenA
Vijf jaar geleden daagde Rotmans de ArenA uit. Hij noemt het een ‘weddenschap.’ De hoogleraar vond dat het Amsterdamse stadion de koploper van alle Nederlandse stadions moest worden op deze gebieden. “Ze voelden zich gelukkig aangesproken. De ArenA komt van heel ver, maar in de eerste week van juni zal bekend worden of ze koploper zijn geworden. Daar is een heel groot evenement aan gekoppeld.”

 

Bij PSV, in de stad van het licht en Philips, is men ver met energiezuinige LED-lampen. FC Groningen heeft in Euroborg een punt gezet met zonnepanelen, waarin supporters via een vorm van crowdfunding kunnen participeren. Bij NEC in Nijmegen is gedacht aan het opvangen van hemelwater en bij sc Heerenveen werken ze met de koppeling warmte en kracht. Allemaal positieve ontwikkelingen, vindt Rotmans. “Bij de ArenA gaat het nu nog wat verder en is er gezegd om in de volle breedte wat te doen met energie, mobiliteit, voeding en de relatie met de omgeving.”

 

Vijfjarenplan
Rotmans daagde uit, adviseerde en schreef mee aan de inhoud van een vijfjarenplan. “Het ging om dingen als het vervangen van lampen door LED-verlichting, om de aanschaf van efficiënter apparatuur, om 4250 zonnepanelen op het dak waarvan de meeste supporters het bestaan niet eens kennen. Daarnaast is er een koppeling met een windmolen gekomen. Deze staat helaas vijftig kilometer verderop en niet naast de ArenA. Hij mocht van de provincie niet naast het stadion, maar ik vind dat nog steeds de beste plek. Dan is het pas echt een icoon, zo’n Ajax-windmolen.”

 

XL14RotmansArena-2Bij de bouw van de ArenA werd destijds nergens op gelet. “Er werd maar wat gedaan, het is één groot lek, de energie ging alle kanten op.” Bij het neerzetten van een nieuw hoofdgebouw was dat al anders, maar sommige dingen blijven het gebouw achtervolgen. “Ik ben wel geschrokken van het energieverbruik van de lampen voor het groeien van het gras. Door constructiefouten van de architect kan het gras niet voldoende groeien en dat kostte in het begin tien matten per jaar. Totdat Stadium Grow Lighting uit Waddinxveen het overnam, maar daardoor ging een kwart van het energieverbruik op aan de grasmat. Gelukkig is dat inmiddels teruggebracht naar tien procent.”

 

De mobiliteit is ook een groot punt bij de ArenA. “Via de uitstoot van CO2 et cetera kost dat vier keer meer aan energie dan het stadion zelf. Daar praat je over piekbelastingen in energie en waterverbruik.”

 

“Met die windmolen van 3,5 megawatt en de zonnepanelen kom je al een heel eind”

 

Voor het realiseren van een doelstelling als energieneutraliteit heeft de ArenA het moeten zoeken in compensatie. “Met die windmolen van 3,5 megawatt en de zonnepanelen kom je al een heel eind.” Iets anders ligt het met de verduurzaming van het stadion. “Ook daarmee is met de bouw nooit rekening gehouden, met het gebruik van materialen als zwaar staan en beton. Het is moeilijk te hergebruiken, het had veel lichter gekund. En wat te denken van het toch al kwetsbare dak. Daar hadden de zonnepanelen meteen in geïntegreerd kunnen zijn.”

 

Duurzamer voedsel
Sommige stadions bieden tegenwoordig de mogelijkheid tot het vergroten of verkleinen van de capaciteit, met alle voordelen voor het energieverbruik. “Dat is nu totaal onmogelijk. Bij het verduurzamen moet er eerder naar de mobiliteit worden gekeken dan naar het stadion zelf.” Of anders maar in duurzamere vormen van voedsel, met biologisch verantwoorde kroketten, frikadellen en patat. “En dat kun je dan maar beter niet benoemen, anders vinden supporters het niet lekker.”

 

"De Kuip renoveren zou een blunder zijn. Het is echt veel beter om een nieuw stadion te bouwen"

 

Uit het rapport, vermoedt Rotmans, zal blijken dat de ArenA voor negentig procent energieneutraal is. “De kosten lopen in de miljoenen, maar dat verdien je in vijf of tien jaar zo terug.” Op dezelfde manier kijkt hij naar de discussie in Rotterdam, waar de plannen voor nieuwbouw van De Kuip voorlopig zijn afgeblazen en de discussie richting renovatie gaat. “Dat zou een blunder zijn. Ik heb onderzoek gedaan en aangegeven dat je niet veel meer kunt met de bestaande Kuip. Het is echt veel beter om een nieuw stadion te bouwen.”