Prof. Jan Rotmans op Asito-congres: efficiencysamenleving heeft gefaald

27-03-2015

‘De efficiency-samenleving die we de laatste 100 jaar hebben opgebouwd, heeft gefaald. We maken nu de omslag naar een nieuwe samenleving waar de mens weer centraal komt te staan in een leefwereld die digitaal, decentraal is georganiseerd met ruimte voor lokale en burgerinitiatieven en waarbij de ‘overheid’ zich meer zal gedragen als een ‘onderheid’ .

Deze woorden sprak hoogleraar transitiekunde aan de EUR, prof. Jan Rotmans op het middagcongres Reset, georganiseerd door ADG Dienstengroep (waar onder meer IFM-dienstverlener AAFM Facility Management, schoonmaakbedrijf Asito en Gul toe behoren).

Volle bak

De middag vond traditiegetrouw plaats in ‘t Spant in Bussum, waar praktisch geen vrije plek meer te vinden was omdat er zo’n 1000 (!) mensen op het symposium waren afgekomen. Dat had ongetwijfeld te maken met de interessante line up aan sprekers, met minister Lodewijk Asscher als meest opvallende naam.

Inbesteding schoonmaak

De middag begon rond 13.00 uur met een presentatie door gastheer Ron Steenkuijl, commercieel directeur van de ADG Dienstengroep.
Hij waagde het gisteren tijdens het congres van de groep de schoonmaakinbesteding van het Rijk aan te kaarten. “Blijkbaar is er te weinig vertrouwen in het zelfregulerend vermogen in de schoonmaak.”

“Niet elke reset is een reset met hoofdletters”, voegde hij er aan toe. De timing was opmerkelijk, omdat daarna minister Lodewijk Asscher zou spreken.
“Het wordt Lodewijk in de leeuwenkuil. Maar wees niet bevreesd”, suste Steenkuijl zijn toehoorders. “We zullen hem met geen haar krenken.”

Thuiszorgtarieven onwerkbaar

De kritiek die volgde was niet mals. Steenkuijl: “Onder zijn leiding zijn de thuiszorgtarieven gedaald tot een onwerkbaar niveau, beneden kostprijs. De Wet werk en zekerheid is goedbedoeld, maar zorgt er eigenlijk voor dat werkgevers niet personeel voor vast meer aannemen. Alsof er nog niet genoeg onzekerheid bestaat… Daarnaast maakt het kabinet van schoonmakers ambtenaren. Er is blijkbaar geen vertrouwen in zelfregulering van de schoonmaaksector. Verder kunnen andere schoonmakers een uitkering ophalen, omdat er sprake is van verdringing. De toekomst van Asscher is duidelijk niet onze toekomst.”

Herwaardering van schoonmaak

Minister Lodewijk Asscher, net binnen, checkte op zijn beurt de quotes van Steenkuijl. Met een “heeft u dat echt allemaal gezegd?” kreeg hij de lachers op zijn hand.
Om vervolgens deels op de kritiek in te gaan. “In de schoonmaak is al veel veranderd en verbeterd. Dat is met strijd en conflict gepaard gegaan, maar er is meer besef dat er voor schoonmaak nu waardering moet ontstaan. Op die herwaardering van werk moeten we doorgaan. We hebben schoonmakers niet in dienst genomen, omdat er slavendrijverij gaande was, maar je ziet wel dat schoonmakers echt oprecht blij zijn dat ze nu bij het Rijk horen. Ze vinden het fantastisch. Ik zou tegen schoonmaakbedrijven die moord en brand roepen willen zeggen: zie het als een uitdaging dat ze graag bij jullie werken. Dan hebben we nog loyalere en tevredener werknemers.”

Zorg behouden

TV-presentator Eva Jinek wreef Asscher de constatering over de thuiszorg weer onder de neus. “Eén van de belangrijkste opdrachten van dit kabinet is de zorg te behouden voor onze ouderen, maar zodanig dat we het nog met elkaar kunnen opbrengen. In thuiszorg ging ongelofelijk veel geld van de overheid om. En dat geld ging ook naar mensen die het daarvoor nog zelf betaalden. Als je als overheid met de vergrijzing voor iedereen blijft betalen, gaat dat ten koste van andere terreinen, zoals onderwijs en sociale zekerheid. De kunst is – en het is zeker de vraag of we daar voldoende in slagen – de verandering in goede banen te leiden. Ook wij zien een aantal voorbeelden waar het misgaat.”

Jan Rotmans: kantelperiode

Jan Rotmans, hoogleraar transitiekunde, nam het stokje van Asscher over. Hij sprak over een kantelperiode waar we in zitten, vergelijkbaar met de industriële revolutie. “We overschatten het vermogen van de politiek om te sturen. Maar 2,3 procent van de Nederlanders is lid van een politieke partij. Wij hebben dus veel meer macht dan zo’n minister.” In de kantelperiode vallen grote bedrijven om, is de overheid (“Je zou eigenlijk moeten zeggen: onderheid”) op zoek naar zijn nieuwe rol en verdwijnen brancheverenigingen.
“Burgerinitiatieven die ontstaan uit vertrouwen komen daarvoor terug. Uit wantrouwen tegenover zorgverzekeraars is de zorgcoöperatie ontstaan, waarbij burgers zelf voor elkaar betalen als ze zorg nodig hebben. De nieuwe orde is decentraal en digitaal georganiseerd.”

Paul Schnabel: ‘Nederland behoort tot de top’

Socioloog prof. dr. Paul Schnabel, voormalig directeur van het SCP en thans hoogleraar aan Universiteit Utrecht ging in op de cijfers van het World Economic Forum in Davos. Daaruit blijkt dat we het volgens hem in Nederland eigenlijk heel goed doen.
“We zitten in de eredivisie van economieën in de wereld. Overal horen we tot de top. We kunnen proberen het beter te doen of we kunnen zorgen dat we niet worden ingehaald.”

Krimp banen zit in de middengroep

Nederland wordt en passsant volgens hem anders. “De krimp in banen zit niet aan onderkant van de markt. Taken zoals schoonmaak blijven immers nodig. Nee, de krimp zit bij de middengroep die bijvoorbeeld achter het bankloket te vinden was.”
Op het huishoudboekje van de overheid is van de 260 miljard euro 80 miljard voor de gezondheidszorg gereserveerd. “De groei van de verzorgingsstaat moet afgeremd worden. Het neemt een te groot beslag in op het totaal.”

De waarde van diversiteit op de werkvloer

Organisatiepsycholoog en hoogleraar sociale en organisatiepsychologie Naomi Ellemers presenteerde het Nationale Integratiefonds, dat tijdens het congres werd gelanceerd. Bedoeling is vanuit het fonds wetenschappelijk onderzoek te financieren naar de beste manieren om te integreren en discriminatie op het werk te voorkomen. “We weten al dat een divers team meer inzichten en een beter resultaat oplevert. Je moet dus zorgen dat mensen gerespecteerd worden om wie ze zijn en om de andere bijdrage die ze leveren in het team. Hoe kunnen we die vertaling maken? Bedoeling is met dit fonds bij bedrijven binnen te kijken en van de wetenschap en van elkaar te leren. Dat betekent proberen, testen en aanpassen. Eerst op kleine schaal. Daarna breiden we uit.”

Jan Hommen: Je moet eerlijk, helder en snel zijn

Als laatste nam Jan Hommen, voormalig financieel directeur van Philips en ex-bestuursvoorzitter van ING, maar tegenwoordig CEO van accountantsorganisatie KPMG, het woord.
Na talloze schandalen rondom accountants werd hij gevraagd de KPMG-organisatie te ‘resetten’. “We zaten midden in een existentiële crisis. Wie zijn we? Terwijl het maatschappelijke verkeer een vertrouwenspersoon nodig heeft en in ons vak de businessmodellen onder druk staan. Onze crisis maakte in elk geval duidelijk dat we wel moeten veranderen. In dergelijke situaties moet je emoties de kans geven zich te ontwikkelen, maar gelijk ook een punt op de horizon zetten. Daar willen we naartoe. We gaan daarmee terug naar onze grondleggers. Het draait weer om kwaliteit, integriteit en verantwoordelijkheid voor de maatschappij.”

Om een begin van verbetering te realiseren moet je in ieder geval beginnen met duidelijk zijn, sprak Hommen. ‘Wees eerlijk, helder en snel. En zorg ook dat het weer leuk wordt in de organisatie. Dan kom je verder.’

Met dank aan Ronald Bruins, hoofdredacteur van Service Management.